ထီလက်မှတ်တွေမှာ စက္ကူတရွက်၊ ကံစမ်းမဲတခုဆိုတာထက် အများကြီးပိုတဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေရှိပါတယ်။ သန်းကြွယ်သူဌေးဖြစ်နိုင်တဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ မျှော်လင့်ချက် အလင်းတန်းကလေးလား၊ ဒါမှမဟုတ်၊ အုပ်စိုးသူတို့ရဲ့ သက်တမ်းကို ပိုမိုရှည်လျားစေမယ့် အရင်းအမြစ်တခုလား။ ဒီလိုမျိုး ဒွိဟဖြစ်စရာမေးခွန်းတွေကို အဖြေထုတ်ကြည့်နိုင်ဖို့ ထီလက်မှတ်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ခဏလောက် ပြန်ကြည့်ကြည့်ရအောင်ပါ။ 

ထီလက်မှတ်တွေကို လွန်ခဲ့တဲ့ ဘီစီ ၂၀၀ ခန့်ကတည်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ ထီလက်မှတ်ဆိုတာမျိုးကို အထောက်အထားနဲ့ ပထမဆုံးတွေ့ရှိရတာတော့ တရုတ်ပြည် ဟန်ခေတ်(Han Dynasty) မှာပါ။ ဟန်မင်းဆက်တွေဟာ ကံစမ်းမဲပုံစံမျိုး ထီလက်မှတ်တွေကို အသုံးပြုခဲ့ကြတယ်။ အဲ့ဒီကရတဲ့ ရန်ပုံငွေတွေဟာ တရုတ်ပြည်ရဲ့မဟာတံတိုင်းကြီးကို တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာပါ အထောက်အကူပြုနိုင်ခဲ့ပါသတဲ့။ ဟန်မင်းဆက်ခေတ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံက ပျူခတ်ကောင်းစားချိန်လို့ ပြောကြပါတယ်။ ပျူခေတ် နာမည်ကျော် သုံးမြို့ကတော့ သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ ဗိဿနိုး(တောင်တွင်းကြီး)၊ ဟန်လင်း (ရွှေဘို) တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။

ဥရောပတိုက်က ရောမအင်ပါယာ (Roman Empire) မှာတော့ ထီလက်မှတ်ကို ဖျော်ဖြေရေးအတွက် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြတယ်။ ညစာစားပွဲတွေမှာ ပစ္စည်းတွေကို ကံစမ်းမဲလက်မှတ်နဲ့ မဲဖောက်ပေးကြတဲ့ သဘောပါပဲ။ ဘုရင် ဩဂတ်စတပ် လက်ထက်မှာတော့ ရောမမြို့ပြန်လည်ပြုပြင်ရေအတွက် အခွန်တိုးမြင့် ကောက်ရမည့်အစား ရန်ပုံငွေထီလက်မှတ် ရောင်းချပါတယ်။ ဒါဟာ ငွေကြေးနဲ့ ပေးဝယ်ရတဲ့ ပထမဆုံး လူထုထီပါပဲ။

ငွေသားဆုတွေ ပေးအပ်တဲ့ ပထမဆုံးထီလက်မှတ်တွေကို မှတ်တမ်းမှာတွေ့ရတာက ဘယ်ဂျီယံ နဲ့ နယ်သာလန် နိုင်ငံတွေမှာဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်ကတော့ ၁၅ ရာစုဝန်းကျင်မှာပါတဲ့။ မြို့ပြကာကွယ်ရေးတည်ဆောက်ဖို့ နဲ့ ဆင်းရဲသားတွေကို ကူညီဖို့ ထီရောင်းခဲ့ကြတယ်။ ၁၄၄၅ ခုနှစ်၊ Bruges မြို့မှာ ဆင်းရဲသားတွေကို ကူညီဖို့ ဆုငွေပေးအပ်တဲ့ ထီရောင်းပွဲရှိခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေက ဆိုပါတယ်။

၁၄၄၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင် မြန်မာပြည်မှာ အုပ်စိုးတဲ့ ဘုရင်ကတော့ မိုးညှင်းမင်းတရားကြီးရဲ့သားတော် နရပတိ ပါ။ နာမည်ကျော် အင်းဝ-ဟသာဝတီ နှစ်လေးဆယ် စစ်ပွဲတွေကို ဦးဆောင်တဲ့ ဘုရင်မင်းခေါင် က ၁၄၀၁ ခုနှစ် စနန်းတက်ပါတယ်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှာတော့ ပထမဆုံးတရားဝင်ထီရောင်းချခြင်းကို ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် ၁ (Queen Elizabeth I) လက်ထက်မှာ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၅၆၆ ခုနှစ်မှာ ဘုရင်မက ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ၁၅၆၉ ခုနှစ်မှာ တရားဝင် နိုင်ငံတော် ထီ (First Official State Lottery) ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြတယ်။ ထီရောင်းချခြင်းက ရတဲ့ ရန်ပုံငွေကိုတော့ ဆိပ်ကမ်းပြုပြင်ခြင်းနဲ့ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတွေမှာ အသုံးပြုခဲ့ကြပါသတဲ့။ ထီလက်မှတ်တန်ဖိုးဟာ ၁၀ သျှီလင် ကျသင့်ခဲ့ပြီး အဲ့ဒီခေတ်က ပြည်သူတွေအတွက် ဈေးကြီးတဲ့ ပမာဏပါ။ ဒါကြောင့် ဘုရင်မရဲ့ ထီဟာ မအောင်မြင်ခဲ့ပဲ သတ်မှတ်ပမာဏရဲ့ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရောင်းချခဲ့ရပါတယ်။

အဲလိဇဘတ် ၁ ဘုရင်မနဲ့အပြိုင် မြန်မာပြည်မှာ အုပ်စိုးနေသူကတော့ ဘုရင့်နောင်ပါ။ မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ နယ်မြေအများဆုံး စိုးမိုးနိုင်ခဲ့တဲ့ ဘုရင်တပါးဖြစ်ပြီး ရေရှည်တည်တံ့တဲ့စနစ်ထက် စစ်ပွဲနဲ့နယ်မြေချဲ့ထွင်အုပ်စိုးခြင်းကိုသာ ခုံမင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရန်ပုံငွေရရှိဖို့ ထီရောင်းလို့ရတယ်ဆိုတာတောင် သိမယ့်ဘုရင် မဟုတ်ပါဘူး။

 ယနေ့အင်အားကြီးအမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကြီးဖြစ်လာမယ့် အမေရိကန်ဟာ ၁၇ ရာစုမှာ ကိုလိုနီနယ်တွေ ထူထောင်နေပါပြီ။ အဲ့ဒီအချိန်က ထီလက်မှတ်ရောင်ချတဲ့ ရန်ပုံငွေတွေဟာ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရေးအတွက် အရေးပါခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်မှာ ဗာဂျီးနီးယား ကုမ္ပဏီ (Virginia Company) က Jamestown ကိုလိုနီ တည်ထောင်ရေးအတွက် ထီရောင်းချပြီး ရန်ပုံငွေစတင်ရှာဖွေခဲ့တာပါ။ ကမ္ဘာ့ပညာရေးရဲ့ အရေးပါဆုံးတက္ကသိုလ်တွေထဲက ဟားဗတ် (Harvard) နဲ့ ယေးလ် (Yale) တို့ကို စတင်တည်ဆောက်တုန်းကလည်း ထီရန်ပုံငွေကို အသုံးပြုခဲ့ပါသတဲ့။

 ၁၇ ရာစုနှစ်မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ညောင်ရမ်းခေတ် ဖြစ်ပြီး ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး က အုပ်စိုးပါတယ်။ ဘုရင့်နောင်ကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီ တောင်ငူခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် အင်အားစုစည်းပြီး ညောင်ရမ်းခေတ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။ အင်းဝဒေသမှာပဲမို့ ညောင်ရမ်းခေတ်ကို ဒုတိတအင်းဝခေတ်လို့လည်း ခေါ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီလိုနဲ့ နိုင်ငံများစွာမှာ ထီလက်မှတ်ရောင်းချပြီး ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးအတွက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉ ရာစုမှာတော့ ထီရောင်းခြင်းတွေကနေ လိမ်လည်မှုထိပါ ရှုပ်ထွေးလာတာမို့ နိုင်ငံအချို့မှာ ပိတ်ပင်ခဲ့ကြတယ်။ တရားမဝင် ကြေညာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အရောက်မှာ အမေရိကန်၊ နယူးဟမ်ရှိုင်းယား (New Hampshire) ပြည်နယ်မှ ပြည်နယ်ထီကို ပြန်လည်စတင်ရာကနေ ခေတ်သစ်ထီသမိုင်းဟာ အားကောင်းမောင်းသန် ခုတ်မောင်းလာခဲ့တာ ယနေ့ချိန်ထိတိုင်ပါပဲ။

နိုင်ငံအများစုဟာ ထီရောင်းချခြင်းဟာ နိုင်ငံတော်အဆင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပါတယ်။ ပုဂ္ဂလိကကို ခွင့်မပြုကြပါဘူး။ အကြောင်းကတော့ လောင်းကစားခြင်းနဲ့လိမ်လည်ခြင်းတွေကို တားဆီးဖို့ နဲ့ ပါဝင်ကံစမ်းသူတွေအား ကာကွယ်ပေးနိုင်ဖို့ပါတဲ့။ လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်နေကြတဲ့ အဖွဲ့အစည်းအချို့အား အသေးစားရန်ပုံငွေထီရောင်းချခြင်းကို ခွင့်ပြုထားတဲ့ နိုင်ငံတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ ပြည်နယ်အချို့မှာလည်း ထီရောင်းအားတက်ဖို့အတွက် ကုမ္မဏီတွေကို အမြတ်ခွဲဝေပေးပြီး လုပ်ငန်းခွင့်ပြုထားတာ ရှိပါတယ်။ ထီရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ကြီးကြပ်မှုကို အစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားမှာပါ။

ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
White Marionette